پایان نامه کارشناسی ارشد رشته ارتباطات گرایش تحقیق در ارتباطات

میزان همخوانی سریال «مدار صفر درجه»
با ارزش‌های اخلاقی اسلام
موضوع پایان نامه کارشناسی ارشد رشته ارتباطات
گرایش تحقیق در ارتباطات

میزان همخوانی سریال «مدار صفر درجه»
با ارزش‌های اخلاقی اسلام

در تحقـیق پیـش رو جهـت گـیری رفـتارهـای اخـلاقی شخصـیت‌هـای مثبت، معـمولـی و منـفی سـریال «مدارصفردرجه» با روش تحلیل محتوا بررسی شده است.
با توجـه به معیارهای موجـود درمتـون اسلامی، رفتارهای اخـلاقی و غیر اخلاقی در دو زیـر مقـوله ارزشی و ضـدارزشی تقسیم‌بندی گردیده‌اند و در ادامه ۸۶ رفتارطرح شده درسریال – كه جـمعاً ۹۷۶ بار تكرار شده‌اند – با تعیین جهت گیری هر رفـتار، بررسی شـده است و منـظور از جهـت‌گیری این اسـت كه اگـر رفتارشخـصیت‌های مثـبت ومعـمولی مؤید اخـلاقیات باشد و رفتار غیراخـلاقی از سوی شخـصیت‌های منفی، ارائه شـده باشد، جهت‌گیری سریال مثبت ودر غیر این صورت جهت گیری منفی در نظر گرفته شده است.
بررسی رفتارها حاكی از آن است كه در سریال ۴۹۱ مورد رفتار پسندیده‌ی اخلاقی معادل ۳/۵۰ درصد كل رفتارهـای اخلاقی و غیراخـلاقی دیده می‌شود؛ از مجموع ۴۹۱رفتار پسندیده‌ی اخلاقی در ۴۸۰ مورد جهت‌گیری سریال مثبت بوده و در ۱۱ مورد جهت‌گیری سریال منفی بوده است.۹۶ مورد رفتار واجب اخلاقی معادل ۸/۹ درصد از كل موارد، نمایش داده شده است؛ از مجموع واجبات اخلاقی در ۹۲ مورد جهت‌گیری سریال مثبت و در ۴ مورد جهت‌گیری سریال منفی بوده است.۲۲۰ مورد گناه صغیره معادل ۶/۲۲ درصد كل موارد، نشان داده شده است؛ ازمجموع گناهان صغیره،در ۱۳۷ مورد جهت‌گیری سریال مثبت و در۸۳ مورد جهت‌گیری سریال منفی بوده است.۱۶۹ مورد گناه کبیره معادل ۳/۱۷ درصد كل موارد احصا شده است؛ از مجموع گناهان کبیره در ۱۱۲ مورد جهت‌گیری سریال مثبت و در ۵۷ مورد جهت‌گیری سریال منفی بوده است.
نتایـج تحقـیق نشـان می‌دهـد كه در سریـال به لحـاظ كمّی و با كدگذاری مساوی رفتارها ، ۸۴ درصـد جهت‌گیری‌های سریال مثبت ودر جهت ترویج رفتارهای اخلاقی بوده است و در مقابل ۱۶ درصد رفتارها با جهت‌گیری منفی ارائه شـده اند.

از میان چهار کارکرد اصلی رسانه تلویزیون (تفریح و سرگرمی، اطلاع رسانی، آموزش وارشاد) تمایل مخاطبان رسانه‌ی ملی در وهله‌ی اول استفاده از این رسانه با کارکرد تفریح و سرگرمی است واغلب خانواده‌ها پس از فراغت از کار روزانه ، بخشی از وقت خود را به دیدن برنامه‌های شبکه‌های مختلف رسانه‌ی ملی خصوصا مجموعه‌های تلویزیونی اختصاص می‌دهند. با این پیش فرض که ارایه‌ی غیر مستقیم آموزش‌ها در قالب کلی کارکرد سرگرم کننده با مقاومت کمتری از سوی مخاطب مواجه می ‌شود و برد و تأثیر بیشتری دارد. سریال‌های تلویزیونی با هدف‌گذاری سازمانی، علاوه بر خصوصیت سرگرم کنندگی به دنبال ارایه‌ی آموزش‌های غیرمستقیم به جامعه هدف هستند.
پذیرش پیش فرض آموزش درونی و غیر مستقیم سریال‌های سرگرم کننده‌ی تلویزیونی اما، باعث ایجاد این نگرانی نیز هست که تأمین هزینه‌های بالای تولید و میلیون‌ها نفر ساعتی كه صرف تولید وعرضه‌‌‌‌ی برنامه‌های تلویزیونی – به ویژه مجموعه‌های پرمخاطب – می‌شود، به دلیل فقدان روش‌های علمی سنجش وارزیابی تأثیرات برنامه‌ها روی مخاطب، به ضد خود مبدل نشود و نتایج نامطلوب نداشته باشد.
در تحقیق حاضر تلاش شده كه با كنكاش در تعاریف دین و واكاوی ساختار و مؤلفه‌های دین و دینداری و همین‌طور اخلاق و اخلاق اسلامی‌‌‌‌، مجموعهای كاربردی از تعاریف علمی برای تحلیل محتوای اخلاقی سریال‌های تلویزیونی ارائه شود. البته باید در نظر داشت كه با عنایت به
جامع‌الاطراف بودن دین حنیف اسلام و گستره‌ی وسیع اخلاق اسلامی كه در برگیرنده‌ی كل افعال انسانی است ، احصای عموم قواعد بیش از توان افراد و مجموعه‌های علمی است ولی باید گفت كه «آب دریا را اگر نتوان كشید هم به قدر تشنگی باید چشید». بنابراین در این تحقیق سعی شده است – در حد بضاعت – با احصای بخشی از قواعد قطعی اخلاق اسلامی گردآوری شده در منابع معتبر اخلاقی، این تعاریف و یافتههای علمی در تحلیل محتوای اخلاقی «سریال مدارصفردرجه» به‌كار گرفته شود.
چون فضای حاكم بر سریال كه با تأثیرپذیری از مقطع زمانی سریال، در برگیرنده‌ی طرح نظرات و گوشه‌هایی از عملكرد نحله‌های مختلف فرهنگی سیاسی و مذهبی حاضر در سریال است – البته درحد طرح در یك مجموعه سرگرم‌كننده‌ی تلویزیونی – و حوادث جاری در این مجموعه، مانند تصریحات و اشاراتی كه به «فرصت تاریخی بعد از شهریور۱۳۲۰، آغاز اقدامات عملی صهیونیست‌ها در تأسیس رژیم نامشروع اسراییل، فضای حاكم بر جامعه بین‌الملل در سالهای جنگ جهانی دوم و تأثیرات آن بر سیستم‌های كوچك‌تری مثل ایران و…» شده فرصت طرح چند نحله‌ی فرهنگی را در – قامت فرد یا افرادی به عنوان نماینده‌ی آن مشرب به خصوص – در اختیار نویسنده و كارگردان این سریال قرار داده است. این مشرب‌های فرهنگی و خرده فرهنگ‌های دیگری كه در سریال به نمایـش در می‌آیند عبارت‌اند از: خانواده اصیل مسلمان(حاصل پیوند یك ایرانی مسلمان معتقد با یك فلسطینی رزمنده…)، مجموعه‌های موازی ایرانی كه هر یك قیمومیت فرهنگی غیر بومی را پذیرفته‌اند، همین‌طور نمایندگان مشرب‌های مختلف در فضای دانشگاهی خارج از ایران. تضارب و تزاحم آرای این مجموعه‌ها و افراد و همین‌طور كه با طرح نظرات ایرانی ـ اسلامی، ایده‌آلیستی، فرصت‌طلبانه، نازیستی، صهیونیستی و… فرصت مناسبی برای طرح ارزش‌ها در اختیار كارگردان قرار داده بود. و از منظر دیگر جذابیت‌های گوناگون فضای حاكم بر سریال مثل دیالوگ‌های بازیگران، چندوجهی بودن قصه سریال و ساختار قابل دفاع مجموعه‌ی تلویزیونی«مدارصفردرجه» از یك سو، و اهمیت این رویكرد كه حتی برنامه‌های سرگرم‌كننده رسانه‌ی ملی جمهوری اسلامی ایران بایستی با هنرمندی به ترویج ارزش‌های اسلامی همت گمارند، اینجانب را بر آن داشت كه روی موضوع «ارزش‌های اخلاقی اسلام در سریال مدارصفردرجه» به حد بضاعت دقیق شوم. نوشتار پیش‌روی حاصل این غور و بررسی دانشجویانه می‌باشد.